فاروق فردا- مسکو

مينه

ولې خپه يې مینې؟
تا خو به وې که چېرې تورې ورېځې ويلې شولې
او د آسمان په شنه لمنه  کې مې
چېرې دستوریو غونچې وشمېرلې ،
بیا به سپرلو کې د شنو وږو نندارې ته مې پر ځان باندې منلي ټول نذرونه ورکړم،
د سمنکو دبنډار په شپه به ستا د سر دعا کومه
او ټوله شپه به تر سهاره  پورې
تا وې  د زلفو د هيندارې له شا ماته ګورې
او دا دې هم ووې چې:
ته به د حسن ننداره کې زما
دنارينه مينې شعرونه وایې.

تا به ویلې چې د لمر را برېدلو سره
دلمر په غېږه کې به ځان اچوم
غواړم چې لمر د خپلو وړانګو څاڅکو څاڅکو سره
 زما ويده ویده تیونه په للو للورا ونازوي
او بیا زما پر ټټر
ستا دمچکو سره داغونو ته د وړانګو قالبونه کېدي.
تا به ويلې زه رابولمه لمر:
چې زما دزلفو درمندونو باندې و کاږي د وړانګو ږمنځ
څو ستا له غاړې نه آشنا د تاوېدلو وخت کې جړې نشي
تا به دا نه ویله؟

ولې خپه یې  مینې؟
اسمان ته وګوره چې څرنګه پرما و پر تا
راغورځوي  لاجوردي سېوری له لریو واټنونو څخه
چې یې تر لاندې زه او ته د خپلې مینې افسانو ته د رښتیاوو سبقونه ورکړو.
ولې خپه یې مینې؟
د لمر دوړانګو سین ته ګورې چې بهېږي د اسمان له چينې؟
مخې ته ونيسه د لمر هينداره وګوره چې:
زه مخامخ در ته ولاړ،
له سپينو ستورونه په لاس کې مې ګېډۍ د وږو
زما پر سر دشنه اسمان د خنداګانودکړساوو د شېبو یو سبد
کله چې ته پرما دلمرپه سین کې
دپرېمینځلي زلفو څنډ خوروې
زه به هم ستا د تن هینداره کې  د« زه» او  « ته»   هستي وګورم
ته به دا وګورې چې
 زه د اسمان د خنداګانو د کړسونو له دانو سره امېل دستا دغاړې  ګرزم

ولې خپه یې مينې؟
زه درته مخامخ ولاړیم
ته لا هم سترګې په لاره  ښکارې ،نه مې وینې؟
دلمر دوړانګو سین هم تاته انتظار باسي
غواړي چې ستا د تن له عطرو څخه
د خپلو څاڅکو په ريښو کې د ښکلاوو وږمې وغزوي.
او ستا د زلفو د عطرونو شمال
خپلو څپو ته داسمان د شنې لمنې د شنېلیو نه شین رنګ واخلي
دلمر دوړانګو سین زما غېږه ده
درته دلمر په ژبه
درته دستورودځلاوو په سترګکو سره
درته دشنه اسمان د شنو خنداوو څاڅکو سره
دهرکلیو ترانې غږوي.
ولې خپه یې مینې؟
سر دې زما پر ټټر ولګوه
او په درزا کې  زما دزړه  دخپلې مينې ترانو ته غوږ شه
چې دخپګان د تورو څڼو شېبې
د خوشالیو دشنه څاڅکو پر اوږو ګرځوي
 ولې خپه یې مینې؟
ما به ویلو چې نانزکه مې یې
تا به ویله چې یم.
ښایې زه تاته  دماشوم په شان چې
وروي خپلې پر نانزکې  د خپل خوب  د څاڅکو څاڅکو شېبې
للو للو ووایم؟.
او ولې ونه وایم؟
 
ولې خپه یې مینې؟
ته مې هينداره نه یې؟
زه مې خپل ځان په تاکې نه وینمه؟
زه هر سهار د دروازې نه له وتلو مخکې تاته ګورم
ستا په موسکا کې د خوشاله ورځ انځور وینمه
ستا د مچکو له پړقاوونه سندرې اورم
ستا د کتلو د شېبو شېیو  سکوت پر پاڼې لولمه چې:
درسره مينه لرم.
بېګایې هم په دروازه کې ستا سلام،
ستا دموسکا پر اوږو راشي زما پر شونډو دخندا پرښتې  و تخنوي
زه ستا دمخ په ننداره ننداره
دورځې ټوله ستړیا شاته پرېږدم
خو کله کله چې پر شونډو زما
ته دتقصير او دکمښت پتري له ورایه وینې
دخپلو شونډو په خولو خولو یې
اوبه  اوبه کړه ورنه لرې مه شه
او دهغو پر ځای د خپلې مینې
دګل پايښت ته دکتلو او مچکو  سر چينې  خوشې کړه
مه خپه کېږه ګلې
ګورم چې اوري له بڼو دې د ستړیا رودونه
ته په للو للو خوبونه غواړې
خو زه شاعر یم دللو للو پرځای درته د ځمکې او اسمان د ښکلیو تورو سوغاتونه راوړم
ته دې ځان روږدې کړه د دې توریو له ژبې سره؟
ته ځان په دې تورویو کې ولټوه
او دومره ولټوه
څو درته ځان ښکاره شي
ته د دې تورویو په ګلبڼ کې دومره پټه یې چې
حتی خپل ځان په سرسري کتلو نشې ليدای
یوازې« زه» تا په ګلپاڼو کې ليدلای شمه
یوازې « زه» یمه چې
نورو ګلونو نه توپير دې کوم
او له هغو دې بېلولای شمه
اوس په دې وپوهېدې؟
او زما د « زه»په مانا ورسېدې
هغه لمر « زه» یم، هغه وړانګې  او سین
چې غواړې ته ورته خپل ځان  وسپارې
چې تاکړي پاڼه پاڼه
خپلو څپو سره دې ویسي له خپل ځانه بې خبر د لېونتوب او دمستۍ کلي ته
او هغه « زه» بیا« ته» یې.
ته هغه «ته» یې چې زما « زه» جوړوي
ته هغه « ته» یې چې زه تاته دخپل« زه» ټوله هستي  تر قدمونو ځارولی شمه.
راځه چې لمر شاهد کړو
راځه اسمان ته یو ځل بیا لمنه و غوړوو
راځه ستا غاړه کې دستورو دامېل دانو ته بیا وګورو
ته د خپګان تورې شېبې  دشنه خندا په کړس کړه ویلې ویلې
او بیا دا ومنه چې:
زما د« مينې »  او د « شعر» د ګلپاڼو د ویېو قاموس « ته» جوړوې
او زه دستادهستۍ
او ستا دژوند د ښکلا ګانو انځورونه کاږم.
زه هره ورځ په نوي رنګ او نوي خوند  انځورومه ستا « ته»
 دخپلې« زه» دشتون پایښت لوحه کې
او ستا د هرې تابلو پای کې بس همدا لیکم چې :
-درسره مینه لرم
او ستا د سترګو د پیالو نه پرما
چې ما پخپلو لاسو کښلي د خپل زړه د سپين کاغد پرمخ  را اوری
 دهمدې ښکلیو ښکلیو  تورو دباران د مرغلرو دانې
چې لوستل کېږي ترې همهغه کرښه:
-درسره مینه لرم.
راځه د مينې ګل دژوند دپسرلو پر څانګو ونازوو
او د خپګان دشېبو  زلفې د خوښیو خم کې پرې مینځو
دخوشالیو کوټني جوړې کړو
د« زه»او « ته» دمینې
دپايښتونو پرښتو ته پکې ځاله ورکړو.

مسکو د۲۰۰۹ کال د اکتوبر ۱۲مه
فاروق فردا

مژگان شفا

10روش برای داشتن عضلاتی بزرگ‌تر

می‌خواهید خوش‌تیپ‌تر به نظر برسید، سالم باشید و حتی زمانی که ورزش نمی‌کنید هم کالری بسوزانید؟
افرادی که خواهان کاهش وزن هستند، اول سراغ رژیم‌های غذایی می‌روند. سپس همزمان ورزش‌های هوازی را امتحان می‌کنند. این بهترین و سالم‌ترین روش کاهش وزن و سالم ماندن است .[نکته بهداشتی روز: ورزش هوازی ]
ولی اکثر افراد از این غافلند که بدست آوردن عضلات نیز باعث افزایش متابولیسم و سوخت و ساز بدن می‌شود .
مشکلی که این افراد با آن روبرو می‌شوند این است که بعد از یک مدت با رعایت رژیم مناسب و انجام ورزش‌های هوازی، کاهش وزن آن‌ها کم‌تر و بعد از مدتی متوقف می‌شود .
اتفاقی که می‌افتد این است که متابولیسم این افراد به حد آستانه خود می‌رسد و نسبتاً کم کارتر از اوایل شروع رژیم و ورزش هوازی می‌شود .
جنت والبرگ رنکین، پرفسور فیزیولوژی ورزشی از دانشگاه ویرجینا می‌گوید: "تنها راه فعال کردن دوباره متابولیسم، افزایش و کاهش وزن و یا بدست آوردن عضلات بیشتر است ."
در ادامه 10 روش را مطالعه خواهید کرد که برای داشتن عضلاتی بزرگتر مورد پیشنهاد پزشکان و مربیان ورزش است :
فشار به عضلات را همواره زیاد کنید
به یک تعداد یا یک میزان وزنه اکتفا نکنید. اگر تمرینات بدن‌سازی را در ست‌های مختلف انجام می‌دهید، بعد از هر ست، تعداد حرکت و یا میزان وزنه‌های ست بعدی را افزایش دهید .
بدن انسان همواره خود را به دسته‌ای از شرایط از جمله فشارهای عضلانی عادت می‌دهد. به همین دلیل هم وقتی عضلات برای مدت طولانی یک فشار ثابت و یکنواخت دریافت کنند، نیازی به رشد بیشتر نمی‌بیند .
هر ست، 8 تا 12 بار
به‌یاد داشته باشید که ایده‌آل‌ترین تعداد هر ست از حرکات بدن‌سازی 8 تا 12 بار است. تعداد کمتر با وزنه‌های بیشتر برای افزایش قدرت عضلات به کار می‌رود ولی الزاماً حجم عضلات را افزایش نمی‌دهد .
توجه داشته باشید که وزنه‌ها را طوری تنظیم کنید که نه کمتر و نه بیشتر از 8 تا 12 بار در هر ست نتوانید یک حرکت را انجام دهید .
هر حرکت، 6 تا 9 ست
انجام دادن 6 تا 9 ست برای هر حرکت فشار مناسبی عضلات وارد می‌کند. به طور میانگین انجام 9 ست برای هر حرکت کمتر از 45 دقیقه طول می‌کشد. این مدت زمان برای جلوگیری از ترشح هرمون‌هایی که بافت‌های عضلانی را تجزیه می‌کنند (هرمون‌های کاتابولیک) خوب است .
تغذیه کامل
تمرینات عضلانی، بافت‌های عضلات را تجزیه می‌کند. سپس در زمان استراحت، این بافت‌ها با دریافت مواد غذایی دوباره ترمیم می‌شوند. میزان تغذیه باید با شدت و میزان تمرینات عضلانی تناسب داشته باشد. هرچه بیشتر ورزش کنید، عضلات برای ترمیم (ریکاوری) نیاز به غذای بیشتری دارد . [بخورید و ورزش کنید ]
به یاد داشته باشید که قبل از شروع بدن‌سازی از مربی یا پزشک تغذیه، یک برنامه برای رژیم غذایی دریافت کنید .
عضله = پروتئین
این تساوی رمز تمرینات عضلانی است. بیشترین بخش رژیم غذاییتان باید شامل پروتئین باشد چراکه اولین ماده غذایی ترمیم کننده عضلات پروتئین است .
اکثر افراد از ترس چاق شدن پروتئین کافی نمی‌خورند و تعدادی هم برای به دست آوردن حجم عضلات به طور بی‌رویه پروتئین می‌خورند. این در حالی است که بعضی آمینواسیدها به متابولیسم سوختن چربی در بدن کمک می‌کنند .
مربی ورزش یا پزشک ورزشی و تغدیه می‌تواند میزان پروتئین مورد نیاز بدن شما محاسبه کنند. از جدول زیر نیز می‌توانید استفاده کنید :
مردان :

زنان :

زنان شیرده 14 تا 50 سال : 71 گرم در روز
یک تخمین دیگر برای بدست آوردن مقدار مورد نیاز پروتئین،2 گرم پروتئین خالص به ازای هر یک کیلوگرم از وزن بدن است .
غنی‌ترین منابع طبیعی پروتئین :
• گوشت مرغ
• گوشت گوساله
• تخم مرغ
• لبنیات
• غذاهای دریایی از جمله ماهی تون
• مغزها و حبوبات نظیر سویا و فندق
چربی بخورید
نخوردن چربی نه برای رشد عضلات رژیم مناسبی است و نه به کاهش وزن کمک می‌کند. از یک طرف چربی میزان هرمون‌های رشد عضلات (هرمون‌های آنابولیک از جمله تستوسترون، هرمون رشد و هرمون‌های شبه انسولین IGF-1) در بدن را افزایش می‌دهد. از طرفی چون چربی دیرتر از مواد دیگر هضم می‌شود، می‌تواند شما را تا مدتی طولانی‌تری سیر نگه دارد و به همین دلیل از ایجاد احساس گرسنگی قبل از وعده‌ها جلوگیری می‌کند .
آب بنوشید
رساندن آب کافی به بدن هنگام ورزش باعث متعادل گشتن فرآیند آزاد شدن انرژی می‌شود. بعضی از افراد برای افزایش حجم و ترمیم بهتر عضلات از مکمل‌های پروتئین و آمینو اسید‌ها استفاده می‌کنند، این ترکیبات در کلیه تبدیل به اوره می‌شوند و برای دفع آن‌ها و جلوگیری از بروز آثار مخرب به کلیه باید آب فراوان نوشید .
از انجام بیش از حد حرکات هوازی بپرهیزید
اگر هدفتان کاهش وزن و چربی بدن است، تمارین هوازی تنها گزینه شما برای ورزش است. ولی اگر به فکر افزایش حجم عضلات هستید، این حرکات حجم عضلات شما را به دلیل افزایش میزان هرمون‌های کاتابولیک، کاهش می‌دهد .
برای کاهش وزن تمارین هوازی را به صورتی انجام دهید که :
• بلافاصله بعد از تمرینات بدن‌سازی با وزنه و دستگاه انجام شود
• برای مدت ماکسیمم 20 دقیقه و در بازه‌های زمانی کوتاه با سرعت بالا انجام شود. برای مثال برای 4 تا 5 دقیقه با سرعت و شدت زیاد یک حرکت هوازی را انجام دهید، سپس شدت و سرعت را کاهش و دوباره همین بازه کوتاه را تکرار کنید .
خواب کافی
گفتیم که عضلات بعد از تمرین و در زمان استراحت ترمیم و حجیم می‌شوند. در زمان خواب این میزان به حداکثر خود می‌رسد .[ورزش و خواب خطر سرطان را کاهش می‌دهد ]
خواب به این دلیل از اهمیت زیادی برخوردار است که :
• ترشح هرمون رشد در زمان خواب به بیشترین میزان خود می‌رسد
• سطح متابولیسم بدن در این زمان به کمترین حد می‌رسد و عضلات اجازه استفاده از منابع بدن برای ترمیم را دریافت می‌کنند .
• حرکت خون به بهترین وجه انجام می‌شود و مواد لازم برای ترمیم را به عضله می‌رساند .
حفظ آرامش
استرس باعث ایجاد محیط کاتابولیک در بدن و ترشح هرمون‌های کتابولیکی نظیر کورتیزول می‌شود. به خاطر داشته باشید که با افزایش پرخاشگری و استرس هیچ پیشرفتی در بدن‌سازی نخواهید داشت و افراد آرام بیشتر در افزایش حجم عضلات موفق می‌شوند .
احتیاط
قبل از انجام هر فعالیت ورزشی با یک مربی ورزش یا پزشک ورزش و تغذیه مشورت کنید . اگر بیماری از جمله بیماری‌های قلبی- عروقی، صرع، بیماری‌های استخوان و مفصل و دردهای عضلانی دارید، قبل از هر ورزشی به خصوص ورزش بدن سازی با پزشک مشورت کنید .
از مصرف مکمل‌ها و استروئید‌ها بدون مشورت و نظارت پزشک یا مربی شدیداً خودداری کنید چرا که بعضی اثرات ناشی از سوء مصرف این مواد غیر قابل جبران هستند .[خطر سوء مصرف داروهای استروئیدی ]

کشف لشكر افسانه‌ای کمبوجیه در مصر

جهان -:
باستان‌شناسان ایتالیایی بقایا و استخوان‌هايي كه به احتمال زياد به لشكر كمبوجيه تعلق داشته و در حدود 2هزار و 500 سال پیش در شن‌های صحرایی در غرب مصر مدفون شده‌اند را كشف كردند .
سلاح‌های برنزی، دستبند نقره، یک گوشواره و صدها قطعه از استخوان انسان در بخشی وسیع از دشت صحرا در نهایت امیدهایی را در رابطه با کشف سپاه مفقود شده پادشاه ایرانی کمبوجیه دوم زنده کرده است .

بر اساس متون تاریخی 50 هزار جنگجوی این سپاه توسط طوفان شن وحشتناکی در 525 قبل از میلاد مدفون شده اند .

این کشف در واقع اولین نشانه باستان شناسی از داستانی است که هرودت مورخ یونانی آن را به ثبت رسانده است .
بر اساس نوشته‌های هرودت، کمبوجیه پسر کورش پس از نافرمانی کاهنان معبد آمون از خواسته‌های وی 50 هزار جنگجو را از تبس برای حمله به واحه سیوه در مصر اعزام کرد که این سپاه پس از 7 روز پیاده روی در بیابان به واحه‌ای به نام   El Kargha رسیدند که پس از خروج از آن دیگر هرگز دیده نشدند .

هرودوت مي‌نويسد: بادی قدرتمند و کشنده از جنوب برخاسته و تود‌ه‌های عظیمی از شن را به همراه آورده است و تمامی نیروهای این لشكر را در خود مدفون کرده است .
افسانه لشكر ناپدید شده کمبوجیه به تدریج در غبار تاریخ به فراموشی سپرده شده بود تا اینکه این دو دانشمند ایتالیایی اعلام کردند نشانه‌هایی را از لشگر ایرانی که توسط طوفان شن بلعیده شده بودند، کشف کرده‌اند .

در کنار این اجساد صخره‌هایی به شکل یک پناهگاه طبیعی در ابعاد 35 متر در 1.8 متر در 3 متر کشف شده که به دلیل ابعاد بزرگ، مکانی مناسب برای پناه گرفتن از طوفان شن به شمار می‌رفته است .

ابزار آلات و سلاح‌هایی که از این منطقه کشف شده‌اند از این نظر که اولین اجسام متعلق به دوران کمبوجیه هستند بسیار ارزشمند به شمار می‌روند. همچنین بررسی این اجسام از تعلق داشتن آن‌ها به دوره هخامنشی خبر می‌دهد .
بر اساس گزارش دیسکاوری، محققان ایتالیایی برخلاف دیگر باستان شناسان، مسیری متفاوت از مسیرهای مورد مطالعه را از سمت جنوب بررسی کرده و موفق به کشف بقایای این لشگر بزرگ شدند .
همچنین در میان استخوان‌های یافته شده قطعاتی از پیکان تیرها و دهانه اسب‌ها به چشم می‌خورند که با آنچه در نگاره‌های اسب پارسی به چشم می‌خورد برابری می‌کند .

در ميان اجزاي يافت شده در محل كشف بقاياي لشكر كمبوجيه، تيم باستانشاناسان ايتاليايي يك دهانه اسب پيدا كردند. اين دهانه اسب با دهانه اسبي كه در يكي از حجاري‌هاي قديمي متعلق به دوران هخامنشي به چشم مي‌خورد، مطابقت دارد .

در اين تصوير و با توجه به تطابق اسب حجاري شده با قطعه فلزي محل استفاده از اين قطعه مشخص شده است .

سربازان پارسي اغلب از جواهرات و گوشواره استفاده مي‌كردند اين يكي از گوشواره‌هايي است كه در محل پيدا شدن لشگر كمبوجيه در صحراي افريقا كشف شده است .

با مشاهده چهره اين سرباز هخامنشي حجاري شده در كاخ آپادانا واقع در تخت جمشيد مشخص مي‌شود كه سربازان پارسي از گوشواره‌هايي مشابه آنچه در محل كشف بقاياي لشكر كمبوجيه پيدا شده استفاده مي‌كردند .
كمبوجيه و بردياي دروغين
کورش دو پسر داشت یکی کمبوجیه که بزرگتر بود (گونهٔ یونانی نام وی کامبیز است) و دیگری بردیا که کوچکتر بود. کورش کمبوجیه را جانشین خود کرد و وی را پس از مرگ گئوبروو گماردهٔ کورش در بابل، شاه بابل کرد. همچنین بردیا را به فرمانروایی بسیاری از کشورهای ایران خاوری گمارد. کمبوجیه با فیدایمیا دختر هوتن، یکی از بزرگان پارسی ازدواج کرد. بردیا پس از برتخت نشستن، وی را به همسری خود درآورد و برپایهٔ گاهنویسان یونانی وی کسی بود که دریافت آنکه برتخت نشسته، بردیا نیست .
کمبوجیه در جنگ واپسین کورش با بیابانگردان، همراه وی بوده و پس از کشته شدن کورش به عنوان جانشین وی راهی پارس شده‌است. این احتمال هست که کمبوجیه برای جلوگیری از تاخت و تاز بیابانگردان چند ماه نیروهای خود را درآنجا نگاه داشته‌است .
از وقايع عمده دوران كمبوجيه فتح مصر به دست ايرانيان است. کمبوجیه اين امپراطوري و پاتخت آن تبس را پس از جنگ مشهور پلوزيوم و جنگي كه در پاي ديواره‌هاي تبس درگرفت، به تصرف خود درآورد .
همزمان با اعزام نيرو‌هاي هخامنشي از سوي كمبوجيه به غرب مصر جهت تنبيه كاهن معبد آمون كه سلطه كمبوجيه را بر مصر تائيد نكرده بود، اخباري نگران كننده از ايران رسيد؛ برديا برادر كمبوجيه بر تخت سلطتنت نشسته بود. اين خبر كمبوجيه را بسيار برآشفت زيرا در واقع برديا كشته شده بود و رسيدن اخبار مبني بر به سلطنت رسيدن برادري كه قبلا كشته شده است، ذهن كمبوجيه را مشوش كرد .
واقعيت داستان برديا اين بود كه کوروش، در بستر مرگ، بردیا برادر كوچكتر كمبوجيه را به فرماندهی استان‌های خاوری امپراطوري ایران گماشته بود . کمبوجیه، پیش از رفتن به مصر، از آنجا که از احتمال شورش برادرش می‌ترسید دستور کشتن بردیا را داد .
مردم از کشته شدن او خبر نداشتند و در سال ۵۲۲ قبل از میلاد  شخصی به نام گئومات مغ  خود را به دروغ بردیا نامید و بر کوهی نزدیک شهر ایرانی پیشیاوادا  اعلام شاه بودن کرد. در متون تاریخی از وی به عنوان بردیای دروغین یاد شده است .
كمبوجيه مدتي پس از شنيدن به تخت نشستن بردياي دروغين، به سمت ايران حركت كرد . اما پيش از رسيدن به ايران درگذشت. گئومات كه بسياري به دروغين بودنش پي برده بودند، توسط سرداران ايراني بركنار شد و متعاقب آن داريوش اول به سلطنت رسيد . 

از یک افغان به تو فلسطینی


شعری از لینا روزبه حیدری
زندگی جنگ زدگان در هر کشوری با یکدیگر شباهت غمگینی دارد. بعد از سه هفته تهاجم اسرائیل بر باریکه غزه تصور میکنم که پیام یک افغان که در افغانستان با مشکلات فقر، عدم امنیت، زمستان سرد، امراض و ناامیدی دست و پنجه نرم میکند به یک فلسطینی که او هم همانند وی دهه هاست که در زیر بار مشکلات امید به زندگی را از دست داده است و حال باید بدست خود فرزندان خود را بخاک بسپارد، پیامی اینگونه باشد:

"از یک افغان به فلسطینی "

هر شادی در خرابه من سنگ میشود
دیوار کلبه تو به خون رنگ میشود
این خانه خراب منست پر ز آه و درد
وآن کلبه خرابه تو مدفن ست و سرد
من در میان برفم و سرما و حال ریش
تو در میان راکت و آتش بخون خویش
فرزند من کنار من از گشنگی هلاک
فرزند تو بدون کفن خفته ست بخاک
ما در نزاع قوم و قبیله تباه و خوار
تو در میان دین و زمینی به کام دار
حالم فسرده از بر این حاکمان دهر
حالت گرفته از همه رندان بی هنر
من سالهاست که کفتر مرده شمرده ام
خود را به دست مضحک دنیا سپرده ام

تو سالهاست که شاخه زیتون شکسته یی
از بس که درد دیده یی از خویش خسته یی
آن نخل ها و سبزی زیتون و بزم رنگ
خواهد برفت ز خاطر کنعان بزور جنگ
طوریکه رفت از کف ما هست و بود ما
ویرانه گشت و جنگ شده تار و پود ما
ما هر دو با صدای تفنگ خو گرفته ایم
از خون و درد و ناله و آه بو گرفته ایم
ما هر دو در تلاطم دنیا فسرده ایم
بیهوده رنج دیده و بیهوده مرده ایم
لینا روزبه حیدری خبرنگار با سابقه افغان، با واشنگتن پریزم همکاری می کند

جنگ، خاطره، فراموشی در شعر چسلاو میلوش

مسعود هومان
کتاب مجموعه اشعار چسلاو میلوش (متولد سال 1911) را از هر جا که باز کنید، چندان نخواهد کشید که با موضوعاتی مانند فاجعه، بی تفاوتی، فراموشی روبرو خواهید شد. اگر آنرا مجدداً باز کنید، به احتمال قوی درونمایه خاطره، شرم، شک نظرتان را به خود جلب خواهد کرد. و اگر بازهم به سراغ آن بروید، از وسوسه های واقعیت شگرف و درک ناپذیر و زیبا برایتان خواهد سرود. با خواندن اشعار او، حداقل با دو صدا روبرو می شوید که سخت متناقض اند اما می کوشند تا همجوار یکدیگر آرام بگیرند. یکی صدای میلوش است که بهت زده به مخروبه ها و قربانیان قرن بیستم می نگرد. و دیگری صدایی است که از هدیه واقعیت می گوید: مثلاً ابرهای سپید در آسمان آبی، آنگاه که شاعر در امواج گرم سواحل دریای کارائیب دراز کشیده است.
این شاعر لیتوانیایی و برنده جایزه نوبل (سال 1980) شاهد دو فاجعه قرن بیستم- یا به تعبیر خودش "جهش خشونت بار تاریخ"- بود: ظهور نازیسم و جنگ جهانی دوم و همچنین شکل گیری یک حکومت توتالیتر کمونیستی در لهستان (که موجب رفتن او به تبعید شد). میلوش شباهت بنیادینی را در این دو نظام ایدئولوژیک تشخیص می داد: بی اهمیت پنداشتن فرد و جزئیات. نازیسم و کمونیسم حاضر بودند تا برای به تحقق درآوردن آرمان ها و اتوپیاهای خود، میلیون ها نفر را قربانی کنند، و در عمل نیز جز این کاری نکردند. علیه چنین ذهنیتی است که میلوش در شعر و نثر خود تا حد ممکن از افراد و جزئیات می نویسد. در بخشی از شعری به نام "شش سخنرانی در قالب نظم"، او از مرگ فردی عادی می نویسد که احتمالاً در هیچ کجا مگر شعر میلوش به ثبت نخواهد رسید: از مرگ خانم یادویگا- کتابداری گوژپشت. طی جنگ، پناهگاهی فرو می ریزد و کسی نمی تواند به قربانیان- از جمله خانم یادویگا- کمک کند. او که اکنون در تبعید استاد دانشگاه است، این کتابدار- و صدای دیگر قربانیان از زیر خرابه ها- را به خاطر می آورد:
حال آنکه من- استاد درس نسیان و فراموشی-
یاد می دهم که درد گذراست (چرا که درد دیگران است)،
اما در ذهنم همچنان می کوشم تا خانم یادویگا را نجات بدهم
...
اسکلت کوچک خانم یادویگا، و جایی
که قلبش می تپید: فقط اینها را
علیه ضرورت و قانون و نظریه قرار می دهم.
تضادی که میلوش در این شعر میان اسکلت کوچک کتابدار با مفاهیم ضرورت و جبر تاریخ بوجود می آورد، همچنان جسورانه است و انسانی. از نظر او، "دشمن واقعی انسان، کلیات است."

از مسائلی که ذهن میلوش را به خود مشغول می کند، بی تفاوتی مردمان و جهان اطراف است آنگاه که فاجعه ای غیر قابل تصور و انکارناپذیر در برابر چشمانشان رخ می دهد. فاجعه بی تفاوتی، درونمایه یکی از اشعار معروف او با نام "کامپو دی فیوری" است که دو حادثه انسان سوزی در طول تاریخ را کنار هم می گذارد: سوزاندن جوردانو برونو در میدان کامپو دی فیوری در رم در قرن شانزدهم (به دلیل باورهایش) و کشتن یهودیان و به آتش کشیدن گتوی ورشو در جنگ جهانی دوم (که میلوش خود از بخش آریایی نشین ورشو شاهد آن بود). هنگام سوزاندن جوردانو برونو، عامه مردم جمع می شوند و پیش از فرو کشیدن شعله ها، به میخانه ها باز می گردند و دستفروشان، کار خود را از سر می گیرند- گویی فقط تلی از خار و خسک را سوزانده اند. و هنگام سوزاندن گتوی ورشو نیز ساکنان بخش آریایی نشین در شادی موسیقی غرقه اند و با خاکستری که باد سوزان از آنسوی دیوار گتو با خود می آورد بازی می کنند:
در همین میدان
آنان جوردانو برونو را سوزاندند
...
و پیش از فروکشی زبانه های آتش
میخانه ها دگر بار پر شدند
و سبدهای زیتون و لیمو
دگر بار بر شانه های دستفروشان آویخته شد.
در ورشو،
کنار چرخ و فلکی
در عصری صاف و بهاری
سرشار از نوای جشن،
به یاد کامپو دی فیوری افتادم.
صدای رگبار گلوله ها
از آن سوی دیوار گتو
در آن آوای شادمانه گم می شد.
و زنان و مردان سوار بر چرخ و فلک
در آسمان بی ابر اوج می گرفتند.
در شعر "کامپو دی فیوری"، میلوش ابتدا واکنش های معمول مردمان در برابر فاجعه را برمی شمرد. و سپس در بند پایانی شعر، آن "صدای شفقت و ترحمی" می شود که جهان را تحمل پذیر می کند؛ صدایی که در نبودش "انسان بیگانه ای است میان کهکشان ها":
آن روز اما فقط به تنهایی محتضران می اندیشیدم
به اینکه جوردانو، آنگاه که می رفت تا در آتش سوزانده شود
چگونه نتوانست در هیچ زبانی
واژه ای بیابد برای بشریت-
بشریتی که همچنان به زیستن اش ادامه می دهد.
حتی همکاری میلوش با شاخه غیرنظامی نهضت مقاومت لهستان، چندان به او کمک نکرد تا خود را در برابر وجدانش تبرئه کند. پس از آگاهی، دیگر معصومیت معنا ندارد. او در برابر قربانیان دو "جهش خشونت بار تاریخ" احساس شرم می کند: شرم از آنان که رفته اند، قربانیانی که نامشان را کامل به خاطر نمی آورد، شرم از نسرودن شعری در وصف شجاعت شان، شرم از خود بودن و لذت بردن از زندگی بعد از رخ دادن فاجعه. و به این ترتیب "شرم از خاطره" و زیستن با شرم و گناه به یکی از درونمایه های اصلی شعر او مبدل می شود.
میلوش در شعر "همکلاسی" فرآیند به یاد آوردن قربانیان و نامشان را به رفتن دانته به دوزخ تشبیه می کند؛ آنجا که او در آن با اشباحِ معذب مردگان روبرو می شود. دختر همکلاسی او که "بی شک به سرنوشتی شوم" دچار شده است، اکنون "سایه ناخواسته ای" است در ذهن میلوش. همکلاسی در سکوتی ابدی چشم در راه است تا شاعر او را به خاطر بیاورد، از شعرش خانه ای برای او بسازد، و شاید از برزخ فراموشی اش برهاند. اما میلوش شرمگین است که نام کوچک او را به خاطر نمی آورد.